Γιόγκα & καθημερινότητα
Παιδιά και πνευματικότητα
(προστατεύοντας τα παιδιά από το σχολικό σύστημα και επιτρέποντας τη φυσική συναισθηματική και πνευματική τους ανάπτυξη)
Έχουν περάσει περισσότερες από δύο δεκαετίες που οι Pink Floyd φώναζαν: «Έι, δάσκαλοι! Αφήστε ήσυχα τα παιδιά!» στο τραγούδι τους “The Wall” που περιγράφει το σχολικό σύστημα ως «ένα ακόμα τούβλο στον τοίχο», δηλαδή ως ένα ακόμα τραύμα που υποχρεώνει τα παιδιά να υψώσουν τοίχους ως άμυνα από αισθήματα που τα κατακλύζουν, φόβου, ντροπής και απελπισίας: Έκτοτε, ομολογουμένως, το σύστημα έχει αλλάξει, όπως υποδεικνύεται για παράδειγμα από ένα ολοένα ελαττούμενο αριθμό σχολείων που εφαρμόζουν τη σωματική τιμωρία. Ωστόσο, η γενική φροντίδα για τη συναισθηματική και πνευματική υγεία των παιδιών στα σχολεία παγκοσμίως δεν έχει λάβει ακόμη σημαντικές διαστάσεις.
Συνήθως, όταν απουσιάζουν σημαντικά τραύματα, τα παιδιά έχουν την τάση να βιώνουν την πνευματικότητα πιο εύκολα και πιο αυθόρμητα από τους μεγάλους. Ένδειξη γι αυτό μπορούμε να βρούμε στους τρόπους με τους οποίους εξερευνούν κάθε στοιχείο της φύσης – τα φύλλα, τις πέτρες, τα έντομα, την άμμο – όλα με μεγάλο ενδιαφέρον – χρώματα, σχήματα, βάρος, το πώς τα νιώθουν στο χέρι, στο στόμα και ούτω καθ’εξής. Τα παιδιά δεν παρατηρούν απλά, νιώθουν το περιβάλλον, κυριολεκτικά το ζουν. Επιπλέον, εντοπίζουν, απορροφούν και αντιδρούν στις ενεργειακές ροές και μεταβολές πολύ πιο έντονα από ό,τι οι ενήλικες. Επομένως, αν αυτές οι υπερ-ασθητικές εμπειρίες αποτελούν μια εγγενή ικανότητα, πότε και για ποιο λόγο αυτή φθείρεται και ατροφεί; Και κυρίως, τι μπορούμε να κάνουμε, ως ενήλικες, για να διαφυλάξουμε αυτό το ταλέντο των παιδιών και να το βοηθήσουμε να αναπτυχθεί φυσιολογικά;
Μια από τις πιο ουσιαστικές παραμέτρους είναι η μη-βίαιη και με αγάπη ανατροφή που εκπληρώνει τις ανάγκες του παιδιού και επιτρέπει την έκφραση των συναισθημάτων. Η βία κάθε είδους αναπόφευκτα θα έχει αρνητική επίπτωση στη φυσιολογική γνωστική, συναισθηματική και πνευματική ανάπτυξη του παιδιού. Αλλά καθώς οι γονείς δεν είναι οι μόνοι που επηρρεάζουν ένα παιδί, η προσέγγιση που θα υιοθετήσουν απέναντι στα υπόλοιπα περιβάλλοντα του παιδιού, όπως το σχολείο, είναι επίσης κρίσιμη για την παρούσα και τη μελλοντική τους ζωή.
Σε πολύ μικρή ηλικία περιμένουμε από τα παιδιά να αφήσουν τα παιχνίδια τους και να αρχίσουν να γράφουν και να υπολογίζουν έτσι ώστε να γίνουν σοβαρά, ανταγωνιστικά και πιο επιτυχημένα το συντομότερο δυνατό. Το «overdose» του ορθολογισμού χαρακτηρίζει έναν εκπαιδευτικό μηχανισμό, ο οποίος αφιερώνει ελάχιστη προσοχή στο κόσμο των συναισθημάτων. Καταπιέζει έτσι τη δημιουργικότητα – που μπορεί να εκφραστεί διαμέσου του παιχνιδιού και της ελεύθερης φαντασίας – και δημιουργεί τις προϋποθέσεις ώστε τα παιδιά να καταλήξουν να είναι «υπερβολικά κλεισμένα μέσα στο κεφάλι τους». Ο εθισμός σε μια συνεχή κούρσα στο αριστερό ημισφαίριο του εγκεφάλου συχνά είναι εκείνο που κάνει τους ανθρώπους, μετά από χρόνια, να ξοδεύουν ώρες στη θεραπεία, στο διαλογισμό ή σε άλλες τεχνικές επανασύνδεσης με τα αισθήματα προκειμένου να έρθουν και πάλι σε επαφή με το γνήσιο εαυτό τους.
Η υπερβολική προώθηση της διάστασης των σκέψεων χωρίς αναφορά σε άλλες πτυχές του εαυτού συμβάλει στην ανάπτυξη ενός προτύπου μιας συνεχούς πάλης για την κατανόηση του κάθε τι με λογικό τρόπο, ώστε «να βγάζει νόημα» - συχνά σε βάρος της «έκτης αίσθησης» που κάποτε είχαμε, της διαίσθησης και της σύνδεσης με το σύμπαν. «Σταμάτα να χαζεύεις και πρόσεχε!», «σοβαρέψου!», «χρησιμοποίησε το μυαλό σου», «να είσαι λογικός» - και άλλες υπενθυμίσεις με τις οποίες πολλοί διδάσκοντες ματαιώνουν κατ’επανάληψη τα παιδιά, παράγουν τέτοιες εντάσεις που τα παιδιά μπορεί να αρχίσουν να αισθάνονται στρες και σε επιφυλακή κάθε φορά που «ξεχνιούνται». Αυτό αποδυναμώνει αμέτρητα τη φυσική τους ικανότητα να λειτουργήσουν σε ένα χαμηλότερο επίπεδο εγκεφαλικού κύματος, από το οποίο πηγάζει δημιουργικότητα, συμπόνια, συγχώρεση και αγάπη. Τις συχνότητες αυτές οι ενήλικες τις χρησιμοποιούν σε προσευχές, τελετές, διαλογισμό και άλλες δραστηριότητες πνευματικότητας.
Τα σύγχρονα εκπαιδευτικά συστήματα, όχι μόνο τα δυτικά, είναι σχεδόν αποκλειστικά προσανατολισμένα στο νου και ποτέ δεν διδάσκουν στους νέους πώς να παραμένουν συντονισμένοι στα συναισθήματά τους και να καλλιεργούν τις συναισθηματικές και πνευματικές τους ιδιότητες παράλληλα με τις νοητικές. Αν αυτά τα τρία επιτρέπονταν να αναπτυχθούν χέρι-χέρι, η συγκρουσιακή σχέση ανάμεσα σε διαφορετικά μέρη του εαυτού θα μπορούσε να αποκατασταθεί, και ένα παιδί θα μπορούσε να μείνει, ή ακόμη και να γίνει, ένα ολοκληρωμένο ανθρώπινο πλάσμα.
Δυστυχώς, στις πολιτισμένες κοινωνίες μας τα μαθήματα γύρω από τις ηθικές προϋποθέσεις, τους «αναγκαίους» κώδικες συμπεριφοράς και άλλες υποχρεώσεις πειθαρχίας βαραίνουν πάνω στους νεανικούς ώμους. Το εσφαλμένο δίδαγμα μοιάζει να κλέβει την προτεραιότητα από κάτι πού είναι ζωτικό για το παιδί, όπως το να μαθαίνει να είναι ανοικτό και αληθινό προς τα συναισθήματά του και από εκεί να καλλιεργήσει το ενσυναίσθημα (empathy) προς τους άλλους. Το σύστημα μοιάζει να λησμονεί ότι αυτά τα φυσιολογικά συναισθήματα ενσυναίσθησης – στα οποία υποτίθεται ότι εστιάζει ένα μέρος της κούφιας ηθικολογικής ρητορικής – μπορεί να εμφανιστούν στην παιδική ηλικία και να διατηρήσουν την αυθεντική και αγνή μορφή τους στην ενήλικη ζωή μόνον όταν τους επιτρέπεται να μεγαλώσουν, παρά να επιβληθούν ως μοραλισμός.
Το γεγονός ότι δεν δίνουμε την απαραίτητη προσοχή στο να διευρύνουμε την καρδιά ενός ατόμου παράλληλα με το νου, υποδεικνύει ότι το εκπαιδευτικό μας σύστημα χρειάζεται να αναθεωρηθεί. Αλλά μέχρι να σημειωθούν σημαντικές αλλαγές, τί μπορούν να κάνουν οι γονείς;
Οι γονείς μπορούν να κάνουν το σχολικό χρόνο του παιδιού λιγότερο οδυνηρό. Αντί να επιμένουν στους καλούς βαθμούς, στην καλύτερη επίδοση και στην παραίτηση από το «ονειροπόλημα», μπορούν να θυμίσουν στο παιδί τους ότι είναι εντάξει να τρέχει η φαντασία σου, να μην είσαι στον πραγματικό κόσμο όλη την ώρα, να μην είσαι υπερβολικά σοβαρός, ορθολογικός ή σε έλεγχο της κατάστασης. Μπορούν να απολαμβάνουν ακούγοντας και συμμετέχοντας ενεργά σε ιστορίες που το παιδί μοιράζεται μαζί τους, για φανταστικούς φίλους και άλλες εικόνες που μπορεί να προκύψουν. Αλλά πάνω απ’όλα, οι γονείς χρειάζεται να είναι με το μέρος του παιδιού τους όταν ένας δάσκαλος διαμαρτύρεται επειδή είναι «πολύ ζωηρός»
ή πολύ αποσταστιοποιημένος. Μπορεί οι γονείς να κάνουν προσπάθεια για να βοηθήσουν το παιδί να καλύψει έδαφος με την εκπαιδευτική ύλη μειώνοντας τη ματαίωσή του ή αποφεύγοντας συναισθήματα κατωτερότητας στο σχολείο, αλλά χρειάζεται να κατανοούν ότι πιο συχνά είναι το σχολικό σύστημα που υποφέρει από μια σειρά ελαττώματα, όχι το παιδί τους.
Τα παιδιά, εφόσον τους εμπιστεύονται και τους επιτρέπεται να εμπιστευθούν τους γονείς τους, θα είναι ευκολότερο να προσλάβουν τις εμπειρίες τους ως κανονικές, αντίθετα με τον εξαναγκασμό τους να αντισταθούν στην τάση τους προς το μη απτό, φανταστικό κόσμο. Αυτό, σε αντάλλαγμα, μπορεί να τους κάνει να αντιμετωπίσουν το σχολείο με λιγότερο στρες και με περισσότερο κέφι, και τελικά να αποκτήσουν παιδεία με πιο χαλαρούς όρους.
Η διανοητική γνώση από μόνη της δεν είναι επαρκής για μια υγιή ανάπτυξη. Οι γονείς έχουν την ευθύνη να βοηθούν τα παιδιά να διατηρούν και να ενισχύουν τη σύνδεσή τους με τα συναισθήματα, με το να γνωρίζουν τον εαυτό τους και με την πνευματική σφαίρα. Πολλοί γονείς που εφαρμόζουν μη-τιμωρητική ανατροφή κάνουν ακριβώς αυτό και απολαμβάνουν να γίνονται μάρτυρες της υγιούς ανάπτυξης του παιδιού τους. Ορισμένα σχολεία επίσης. Ευελπιστούμε ότι κάποια μέρα αυτή η ευθύνη θα λάβει μεγαλύτερες διαστάσεις, και η φυσική κλίση να τιμούμε τις πνευματικές ικανότητες των παιδιών θα μετατραπεί από εξάιρεση σε κανόνα. Ίσως η ανάγκη των παιδιών να μαζεύουν τούβλα και να χτίζουν τοίχους να υποχωρήσει, καθώς θα αρχίζουν να χτίζουν ανοικτές, ενσυναίσθητες και υγιείς σχέσεις με τους εαυτούς τους και τους άλλους.
Εικόνες από:
http://architectures.danlockton.co.uk/architectures-of-control-in-the-built-environment/
http://www.school-clipart.com/_pages/0511-0708-2014-2320.html
Paul Heussenstamm Mandala2 at: http://www.mandalas.com